Với mục tiêu nâng cao nhận thức về bệnh THA và tầm quan trọng của việc kiểm soát huyết áp. Hiệp hội Phòng chống Tăng huyết áp Thế giới (World Hypertension League) từ năm 2005 đã lấy ngày 17 tháng 5 hàng năm là Ngày Thế giới phòng, chống tăng huyết áp (THA).
Theo báo cáo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam (STEP) năm 2021, tỷ lệ mắc THA ở người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên là 26,2%. Trong đó, nhóm tuổi từ 50 đến 69 tuổi có tỷ lệ mắc THA cao nhất với 51,9%. THA tiến triển âm thầm và gây ra các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, bệnh mạch vành, suy tim, tổn thương thận và nhiều vấn đề sức khỏe khác.
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, người trưởng thành từ 40 tuổi trở lên và người có nguy cơ cao mắc THA nên sàng lọc bằng cách đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần. THA là bệnh có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả thông qua việc tích cực thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị, không tự ý bỏ thuốc hoặc giảm liều khi không có chỉ định của bác sỹ
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống Tăng huyết áp năm 2025 với chủ đề “ Ăn uống lành mạnh_ vận động đều_Kiểm soát huyết áp tốt”. Nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, xã hội về gánh nặng của bệnh tật và biện pháp hiệu quả phòng, chống tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
Tăng huyết áp là một vấn đề thường gặp trong cộng đồng, theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới cứ ba người trưởng thành thì có một người bị tăng huyết áp, cứ 3 người bị tăng huyết áp thì có 1 người không biết mình bị tăng huyết áp. Tăng huyết áp được xem như “Kẻ giết người thầm lặng”, là nguyên nhân chủ yếu gây tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, suy tim và các bệnh tim mạch này đang là nguyên nhân tử vong số một tại Việt Nam, chiếm trên 35% tổng số ca tử vong toàn quốc. Bệnh thường không biểu hiện triệu chứng nên nhiều người chủ quan, lâu ngày dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy thận.
Theo Thống kê của Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế), nước ta hiện có khoảng 17 triệu người bị THA, tức là cứ bốn người trưởng thành thì có một người mắc bệnh THA. Đặc biệt, trong 17 triệu người mắc THA ở cộng đồng thì có tới trên 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị.
Nhằm tăng tỷ lệ khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tăng huyết áp trên địa bàn huyện Hòa Vang ngày 06/5/2025, Trung tâm Y tế Huyện Hòa Vang đã ban hành kế hoạch số 988/KH-TTYTHHV Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống tăng huyết áp năm 2025. Tổ chức đo huyết áp miễn phí cho người dân từ 18 tuổi trở lên đến khám tại Bệnh viện và thực hiện quản lý điều trị tăng huyết áp cho người dân sau khi được phát hiện theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Bên cạnh đó, Trung tâm Y tế huyện Hòa Vang phối hợp với Trung tâm kiễm soát bệnh tật thành phố Đà Nẵng thực hiện kế hoạch số 1124/TTKSBT-PCBKLN triển khai khám sàng lọc lồng ghép bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp tại thành phố Đà Nẵng năm 2025. Huyện Hòa Vang có 4 xã được chọn triển khai khám sàng lọc xã Hòa Phước, Hòa Khương, Hòa Sơn và Hòa Ninh. Độ tuổi sàng lọc từ 30 tuổi trở lên, số lượng 100 người/ xã.
Một số yếu tố nguy cơ của bệnh Tăng huyết áp
1. Tuổi: nguy cơ tăng huyết áp tăng cùng với tuổi, nhất là ở người từ 45 tuổi trở lên.
2. Thừa cân béo phì: người thừa cân chỉ số khối cơ thể (BMI 23), nam vòng bụng 90, nữ vòng bụng 80cm.
3. Sử dụng rượu bia, thuốc lá làm tăng huyết áp và gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch do tăng huyết áp.
4. Ăn nhiều muối, ít hoa quả.
5. Ít hoạt động thể lực.
6. Căng thẳng tâm lý.
7. Mắc các bệnh mạn tính như: các bệnh về thận, đái tháo đường, rối loạn lipit máu…
8.Yếu tố tiền sử bệnh trong gia đình: nguy cơ tăng huyết áp gia tăng nếu trong gia đình đã có người bị tăng huyết áp.
Trong các yếu tố nguy cơ gây bệnh tăng huyết áp thì tuổi cao, mắc bệnh tiểu đường, béo phì được coi là 3 tâm điểm gây bệnh tăng huyết áp. Tuổi càng cao, thành động mạch bị lão hoá và xơ vữa, làm giảm tính đàn hồi và trở nên cứng hơn. Vì thế, huyết áp tâm thu tăng cao hơn. Khoa học cũng đã chứng minh, tỷ lệ bệnh nhân tiểu đường mắc bệnh tăng huyết áp cao gấp đôi những người không bị tiểu đường. Khi nhiễm cả 2 bệnh trên sẽ làm tăng gấp đôi biến chứng mạch máu và nguy cơ tử vong so với bệnh nhân tăng huyết áp đơn thuần. Với người thừa cân, béo phì cũng làm tăng nhanh huyết áp vì cân nặng có quan hệ khá tương đồng với bệnh tăng huyết áp.
Vậy làm thế nào để phòng và phát hiện sớm bệnh Tăng huyết áp ở người chưa mắc bệnh huyết áp?
Người từ 40 tuổi trở lên nên thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:
- Kiểm tra huyết áp thường xuyên
Điều quan trọng đầu tiên để phòng ngừa được tăng huyết áp là phát hiện sớm ngay khi huyết áp mới tăng hoặc sắp sửa tăng để điều trị kịp thời và có hiệu quả. Điều này rất đơn giản và dễ làm, đó là kiểm tra huyết áp thường xuyên. Tầm soát tăng HA bằng cách đo HA tại phòng khám được khuyến cáo cho tất cả người ≥ 18 tuổi.
Nếu số đo huyết áp nằm trong giới hạn bình thường (thấp hơn 130/85mmHg) đồng thời bạn không có yếu tố “nguy cơ tim mạch” nào đáng kể, tiền sử bệnh của bản thân hoặc tiền sử mọi người trong gia đình không liên quan đến tăng huyết áp thì bạn nên kiểm tra huyết áp ít nhất 2 năm 1 lần và trong bất kỳ lúc nào gặp bác sĩ (khám sức khỏe định kỳ hoặc vì một bệnh gì đó). Nếu có nhiều yếu tố “nguy cơ tim mạch” như béo phì, ít vận động, nhiều căng thẳng, uống nhiều rượu, hút thuốc, ăn mặn hoặc có một tiền sử gia đình liên quan đến tăng huyết áp hoặc các bệnh tim mạch khác (như tai biến mạch não, nhồi máu cơ tim…) thì tốt nhất nên kiểm tra huyết áp thường xuyên hơn, tối thiểu cũng từ 6 tháng đến 1 năm một lần đồng thời nên thay đổi thành lối sống tích cực.
2. Tích cực thay đổi lối sống lành mạnh
Chế độ ăn hợp lý: Giảm ăn mặn (dưới 5g muối/ngày); tăng cường ăn rau xanh, hoa quả tươi; hạn chế thức ăn có nhiều cholesterol và axit béo no; đảm bảo đủ kali và các yếu tố vi lượng.
Duy trì cân nặng phù hợp Duy trì cân nặng lý tưởng với chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5 đến 22,9; cố gắng duy trì vòng bụng dưới 90cm ở nam và dưới 80cm ở nữ.
Đối với những người thừa cân, béo phì thì giảm cân và duy trì cân nặng ở ngưỡng thích hợp làm một bước quan trọng để giảm nguy cơ xuất hiện tăng huyết áp và/hoặc giảm tốc độ tiến triển của số đo huyết áp.
Giảm cân được khuyến cáo cho huyết áp bình thường cao (tiền THA) và Tăng huyết áp cho những người có thừa cân hoặc béo phì, duy trì BMI 20-25Kg/m2, vòng eo <94 ở nam và < 80 ở nữ.
Kiểm tra chỉ số khối cơ trên cơ thể và số đo vòng eo khoảng 2 năm/lần. Đối với đối tượng có nguy cơ mắc bệnh béo phì cao, nên kiểm tra thường xuyên hơn.
Hạn chế uống rượu, bia: Số lượng ít hơn 3 cốc chuẩn/ngày (nam), ít hơn 2 cốc chuẩn/ngày (nữ) và tổng cộng ít hơn 14 cốc chuẩn/tuần (nam), ít hơn 9 cốc chuẩn/tuần (nữ). 1 cốc chuẩn chứa 10g ethanol tương đương với 330ml bia hoặc 120ml rượu vang (12 độ), hoặc 30ml rượu mạnh (40 độ).
Ngừng hoàn toàn việc hút thuốc lá hoặc thuốc lào: Việc hút thuốc lá quá mức lâu ngày sẽ dễn đến bệnh cao huyết áp, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện những biến chứng tim mạch nguy hiểm khác như đột quỵ, nhồi máu cơ tim,..
Tăng cường hoạt động thể lực ở mức thích hợp: Tập thể dục, đi bộ, đi xe đạp hoặc vận động ở mức độ vừa phải, đều đặn khoảng 30-60 phút mỗi ngày.
Tránh lo âu, căng thẳng thần kinh; cần chú ý đến việc thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý; tránh bị lạnh đột ngột.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng stress là nguyên nhân dẫn đến những thói quen không lành mạnh như chế độ ăn bừa bãi, lạm dụng rượu bia, thuốc lá…gây ảnh hưởng trực tiêp tới chỉ số huyết áp. Do đó, để phòng tránh cao huyết áp, cách tốt nhất là bạn không nên thức quá khuya, làm việc quá căng thẳng, nên ngủ đúng giờ và tối thiểu là 7 giờ/ngày
Bên cạnh áp dụng các biện pháp tích cực thay đổi lối sống như trên, những bệnh nhân bị tăng huyết áp cần được theo dõi, quản lý bệnh lâu dài và điều trị theo hướng dẫn của thầy thuốc để giảm bớt các nguy cơ xảy ra biến chứng và duy trì mức huyết áp hợp lý. Hiên nay, trên địa bàn Huyện Hòa Vang đã triển khai ĐO HUYẾT ÁP MIÊN PHÍ và quản lý điều trị tăng huyết áp tại 11 Trạm Y tế và TTYT Huyện với mục tiêu nhằm giúp quý người bệnh nhận thức được tầm quan trọng của việc tầm soát sớm, tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường, góc tư vấn “NGÀY ĐẦU TIÊN ” tại Trung tâm Y tế huyện Hoà Vang ra đời với đội ngũ nhân viên y tế thực hiện tư vấn được đào tạo và có chứng chỉ về tư vấn, giáo dục sức khỏe dễ dàng tiếp cận với người bệnh. Tại đây nhân viên y tế tư vấn cho quý người bệnh những thông tin chi tiết về bệnh và kỹ năng cần thiết để tự kiểm soát bệnh, tạo động lực cho người bệnh sẵn sàng thay đổi thói quen không tốt để có được những kiến thức đúng đắn nhất về bệnh.
CN. Phạm Thu Phương-Phòng KHNV